تبلیغات
عقیق - یا سید الساجدین



نقش امام سجّاد ـ علیه السّلام ـ در حماسة عاشورا و حفظ آثار آن چه بود؟

پاسخ:

امام حسین ـ علیه السّلام ـ بر اساس وظیفة الهی خویش و با هدف احیای اسلام و جلوگیری از انحراف در دین و برای زنده نمودن سنت نبوی و روشن نمودن این قضیه كه اسلام راستین غیر از آن اسلامی است كه بنی امیه در جامعه مطرح كرده اند،قیام نموده و برای همیشه تاریخ روشن كرد كه مكاتب و مذاهب خارج از مسیر اهل بیت باطل است. آن حضرت با قربانی كردن خود و بهترین یارانش در این راه، هدف خود را به آیندگان درس داده و نشان داد كه فرزند رسول خدا و معیار حق و اسلام و قرآن است و بنی امیه و سایر خلفا همه از مسیر حق خارج هستند در حقیقت هدف امام پاسداری از امامت بود كه امام سجاد ـ علیه السّلام ـ با مواضع خاص كه با توجه به شرایط خاص زمان خود این هدف امام را محافظت نمود و استمرار مسیر هدایت را با امامت استوار نمود و تمام اهداف قیام امام حسین را در دورة اسارت و پس از آن تبیین نمود.
برای رهایی از ذلت و بردگی و بازیابی عزّت و آزادگی و فراهم ساختن زمینة یك انقلاب ریشه‌دار و بنیادی در سطح گسترده بر ضدّ بیداد و اختناق، راهی جز آگاهی و بیدار سازی مردم نیست. امام حسین ـ علیه السّلام ـ برای رسیدن به هدف مهم به امر خداوند قیام نمود. این حماسة تاریخی دو مرحله داشت: 1. مرحله اول روز عاشورا، 2. مرحلة دوم: بعد از عاشورا...

1. مرحلة اول: در روز عاشورا امام سجاد ـ علیه السّلام ـ به سختی بیمار بود، با این وجود وقتی ندای «هل من ناصر» امام حسین(ع) را شنید، با آنكه از شدّت ضعف و ناتوانی قدرت برداشتن شمشیر را نداشت، راه میدان را در پیش گرفت، امّ‌كلثوم خواست مانع شود. امام سجاد(ع) فرمود:«ای عمه دست از من بردار و بگذار تا پیش روی پسر پیغمبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ جهاد كنم» حضرت سید الشهداء ـ علیه السّلام ـ به خواهرش فرمود: «باز دار او را تا كشته نگردد و زمین از نسل آل محمّد ـ صلّی الله علیه و آله ـ خالی نماند» بدین ترتیب امام زین العابدین ـ علیه السّلام ـ به عنوان یك مجاهد ـ با وجود بیماری شدید‌ ـ در جهاد شركت جست و به عنوان مطیع مطلق ولایت به سوی خیمه بازگشت تا به گونه‌ای دیگر برای ادامة جهاد وارد عرصه پیكار شود.(1)

2. مرحلة دوم: این مرحله از عصر عاشورا آغاز گردید و پرچم خونین عاشورا به دست امام سجاد ـ علیه السّلام ـ برافراشته شد. امام ـ علیه السّلام ـ مبارزات خود را در ابعاد گسترده‌ای آغاز نمود و از هر فرصتی در این راستا استفاده كرد كه مهم‌ترین آنها را می‌توان در چند بخش زیر خلاصه كرد:

1. خطبه‌های آتشین: امام ـ علیه السّلام ـ برای روشنگری مردم و تبیین معارف حقه و پرده‌برداری از چهرة منفور بنی‌امیه خطبه‌هایی ایراد فرمودند كه اهمّ آنها از این قرار است:

الف) خطبة كوفه: امام ـ علیه السّلام ـ به جمعیتی كه برای تماشای اسیران آمده بودند اشاره كرد كه ساكت شوند، همه سكوت كردند، آنگاه پس از ستایش خدای متعال خود را معرّفی فرمود و با سخنان كوتاه و جانگداز در آن محیط اختناق و ارعاب، طوفانی به پا ساخت. خطبة امام ـ علیه السّلام ـ چنان در عمق روح و جان مردم نفوذ كرد كه ناگهان از هر سو صدای شیون و ندای ندامت بلند شد و مردم همگی از آن حضرت اعلام حمایت نمودند و از دشمنان آنان برائت جستند.(2)

ب) خطبة شام: مردم شام در اثر تبلیغات چهل سالة معاویه شناخت صحیحی از اسلام و خاندان نبوّت ـ علیهم السّلام ـ نداشتند. امام سجاد ـ علیه السّلام ـ با كلام خود در مجلس یزید و در مقرّ حكومت اموی غوغایی ایجاد كرد و در میان اقشار مختلف مردم چنان تحوّلی به وجود آورد كه یزید ترسید شورش شود و به مؤذن دستور داد اذان بگوید امّا با ادامة سخنان امام ـ علیه السّلام ـ فشار افكار عمومی بر یزید اوج گرفت و او مجبور شد بر خلاف مواضع قاطع قبلی، خود را تبرئه كند و مسئولیت فاجعه كربلا را به گردن ابن زیاد اندازد.(3)

ج) خطبة مدینه: هنگامی كه كاروان امام ـ علیه السّلام ـ به نزدیكی مدینه رسید مردم مطّلع شده و به استقبال آنها آمدند، امام ـ علیه السّلام ـ در میان آنها خطبة شور انگیزی ایراد فرمودند و در ضمن آن صحنة جانگداز عاشورا و جنایات بنی امیه را بازگو كردند و با بیانات روشنگرانة خود پرده از حكومت جائر یزید برداشتند.(4) و اذهان مردم مدینه را نسبت به بنی‌امیه آگاه كردند و این زمینه‌ای شد كه بسیاری از قیام‌ها بر علیه امویان در مدینه شكل بگیرد.
2. تبیین معارف حقه و مبارزه در قالب دعا: امام زین العابدین ـ علیه السّلام ـ در محیطی كه ارعاب و اختناق حاكم بود مباحث سیاسی و اصول اعتقادی را در قالب دعا بیان می‌فرمود كه مهم‌ترین آنها مسئلة امامت و رهبری حقیقی جامعة اسلامی و غصب و تصاحب آن توسط حكّام جور بود.(5)
3. برخورد و مبارزه با علماء درباری: اینان كسانی بودند كه فكر و ذهن مردم را به سوی بنی‌امیه جهت می‌دادند و آنان را با وضعی كه بنی‌امیه خواستار آن بودند در جامعه حاكم باشد، عادت می‌دادند و افكار ناشایست و فرهنگ نادرست اموی را در قالب اسلام به خورد مردم می‌دادند به عنوان مثال برخورد شدید امام ـ علیه السّلام ـ با محمّد بن مسلم زهری محدث برجستة درباری است. (6)
4. زنده نگه داشتن یاد و خاطرة عاشورا: واقعة عاشورا در افكار عمومی برای حكومت اموی بسیار گران تمام شد و مشروعیت آن را زیر سؤال بود، امّا برای اینكه این فاجعة عظیم فراموش نشود امام با گریه بر شهیدان و زنده نگه داشتن خاطرة آنان مبارزة منفی را به صورت گریه ادامه داد.(7) شكی نیست كه این اشك‌های سوزان ریشة عاطفی داشت، امّا چگونگی برخورد آن حضرت با این موضوع اثر و نتیجة سیاسی داشت. یادآوری مكرّر قضیة كربلا نمی‌گذاشت ظلم و جنایات حكومت بنی‌امیه از خاطره‌ها فراموش شود.
بنابراین سید الشهداء ـ علیه السّلام ـ حماسة بزرگی در روز عاشورا و در زمین كربلا خلق نمود و امام سجاد ـ علیه السّلام ـ این حادثة تاریخی را از قید زمان و مكان رها نمود و شعار «كل یوم عاشورا و كل ارض كربلا» را جاودانه ساخت.
5. تربیت شاگردان و اصحاب خاصّی كه هر یك از آنها حافظ دستاوردهای مكتب عاشورا و امامت بودند.



پاورقی:

1. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، تهران، مكتبة الاسلامیه، چاپ سوم، 1371 ش، ج 45، ص 46.
2. جلالی، سید محمّدرضا، جهاد الامام السجاد ـ علیه السّلام ـ ، دار الحدیث، چاپ اول،1418 هـ ق، ص 48.
3. مجلسی، پیشین، ج 45، ص 137.
4. قندوزی حنفی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده، دار الاسوه، چاپ اول،1416 هـ ق، ج7، ص 93.
5. امام زین العابدین ـ علیه السّلام ـ ، صحیفة سجادیه، دفتر انتشارات اسلامی، جامعة مدرسین، چاپ چهارم، 1375 هـ ش، ص 99.
6. قمی، شیخ عباس، سفینة البحار، تهران، كتابخانة ثنایی، ج1، ص 573.
7. الاربلی، علی بن عیسی، كشف الغمه، بیروت، دار الاضواء، نوبت دوم، 1405 هـ ق، ج2، ص 314.




طبقه بندی: اهل بیت(ع)،  پرسش وپاسخ، 
برچسب ها: امام سجاد ع،  

تاریخ : 1392/03/24 | 06:24 ق.ظ | نویسنده : محمد شمسیان | نظرات